LELAKON
Nalika driji natah nasib….?/
Dalan wiwit sisip/
Angina rebut susuh/ sapu kedohan suh…//
Nalika nguncit kedheping mripat!!/
Oooo…./ birokrat…./teknokrat…./otokrat…?/
Nyidhat sipat/
Ing ngendi/ kidunge jihad???/
Yen jirih/ ing mblabar kawat!!/
Wesi-wesi garing/ keparat!!!/
Kodrat nempil wiradat//
Nalika gulu ngulu/ lelakon….?/
Sikil bongkrah/ kambah jangkah//
Napaki jemeking/ galengan/
Mung nyawang tembok/ glelengan/
Dudu krambil kopyor /lan plengan/
Sing nyimpen kamulyan//
Mloroti/ rumpile jurang/
Mbrangkangi/ cerunge gunung/
Anane…./suwung/
Lan jerit ngurung!!!!//
Nyasak alas/ sesak bundhas/
Mburu rase/ kepethuk macan/
Adol gedhe/ kulak lendheyan/
Napaki plataraning/ segara/
Nyencang umpluk/ keblithuk/
Naker pasir… /sadawane dalan/
Lagi mletik/….ahh…../
Pasir kuwi/ seka ngendi?/
Yen dalan/ tanpa pasir?/
Okeh krikil/
Yen dalan/ menggok medhot
Apa kuwi/ pedhoting kanisthan/
Enggoking lelakon?/
Laku lengkok/
Lakon lenguk//
Suwardi Endraswara
a.
Memaknai
sesuai konteks
Dalam puisi ini makna yang terkandung adalah bahwa sesuatu masalah
harus kita hadapi dengan hati yang lapang. Seperti padha kata kiasan mburu rase
kepethuk macan bahwa masalah yang kecil tapi menjadi masalah besar.
b.
Etimoligi
kata-kata khusus
Ø Nalika I “kawi” : nelik.
II (krama ngoko): ing wektoe; samana: ing wektoe ikoe; sa:
ing wektoe ikoe oega.
Ø Nasib (arab): begdja,tjilaka,pepesten ing
lelakon
Ø Kedep (kawi) : I oet.an disoengkemi,dioermati,
II teloek, noengkoel ktj.; idep
Ø Sipat IV (arab): kaanan: oet wataking Allah
Ø Kodrat (arab) pangoewasa ;ktj. Kodrat
Ø Wiradat (arab) : karep, di-i : disrani.
c.
Menggali
tema
Dari puisi tersebut tema yang bisa diambil adalah bahwa penulis
mengungkapkan kehidupan yang mengalami berbagai rintangan kehidupannya dan
emosi si penulis kepada atasan atau pemimpin. Dan penulis hanya meratapi dan
meratapi nasib yang ada dan berusaha
mencari kemuliaan hidupnya.
d.
Menggali
kandungan budaya
Dalam puisi ini kandungan budaya
menurut buku “Ciri Budaya Manusia Jawa” termasuk orang yang kepileng
yaitu orang yang meridunkan sesuatu yang ia inginkan dengan apa yang ia rasakan. Dan kini tidak bisa ia
rasakan lagi dan dia hanya bisa berharap dan terus berharap.
e.
Menggali
latar belakang
Latar belakang dari puisi tersebut adalah bahwa kehidupan seseorang
yang diceritakan penulis adalah orang biasa-biasa saja atau orang yang hidupnya
pas-pasan disaat jaman mulai berubah dan berkembang. Dan orang tersebut
berusaha mencari kemuliaan hidup yang tersembunyi.
f.
Menggali
settingnya
Setting puisi tersebut adalah di sebuah desa yang amsih jauh dari
perkotaan.
g.
Membuat
parafrase
LELAKON
Nalikane driji
natah nasib, ngliwati dalan kang wiwit sisip! Ing jaman kang morat-marit angina
rebut susuh lan sapu kedohan suh!!oohhhhh ……… ing ngendi ayem temtreme
suasana???. Nalika nguncit kedheping mripat oooo……… opo iki to sing dikarepke
birokrat….??teknokrat………??utawa otokrat……..???kabeh nyidhat sipat. Ing ngendi
kidunge jihadwis ora padha dingerteni. Yen jirih ing mblabar kawat, wesi-wesi
garing ….keparat!!!!!!!. Ing ngendi
kodrat kang nempil wiradat????.
Nalikane gulu ngulu
lelakon ooooo…………. Apa iki sing jenenge lelakon. Lelakon kang ora jelas apa to
kang dikarepke? Sikil wis bongkrah lan kambah jangkah ooohhhhh……….lelakon!!!ing
ngendi ayem tentreme suasana??????. Nalikane napaki jemeking galengan sing mung
sak jangkah ambane nyawang tembok glelengan oooooooo…………….. dudu krambil kopyor
lan plengan sing nyimpen kamulyan.
Mloroti rumpile
jurang kang jero, lan mbrangkangi cerunge gunung kang duwur……… anane suwung ora
ana apa-apa sak liyane jerit kang ngurung!!!!!!!!. Nyasak alas sesak bundhas apa
alas wis bener-bener ciut. Mburu rase kepethuk macan lan aadol gedhe kulak lendheyan
ing ngendi kamulyan iku……..????ing ngendi?. Nalikane napaki plataraning segara
nyencang umpluk keblithuk, lan naker pasir sadawane dalan lagi mletik aahhhhh
pasir kuwi seka ngendi??????. Yen dalan tanpa pasir okeh krikil. Yen daln
menggok medhot apa kuwi pedhoting kanisthan,enggoking lelakon,laku
lengkok,lakon lenguk.
h.
Memahami
isi
Isi dari puisi ini adalah bahwa penulis ingin menyampaikan bahwa
“kahanan” atau suasana hidupnya kurang begitu
mengenakkan karena keadaan jaman yang semakin berubah dan berkembang.
i.
Mengungkap
pesan
Ø Pesan yang ingin disampaikan penulis adalah
bahwa kita jangan menyerah dengan keadaan apapun.
Ø Jalani kehidupan sesulit apapun
Ø Carilah kemuliaan hidup atau kebahagiaan hidup.
2.
Keindahan
a.
Susastra
1)
Penggunaan bahasa kawi atau kuno:
Ø Nalika I “kawi” : nelik.
II (krama ngoko): ing wektoe; samana: ing wektoe ikoe; sa:
ing wektoe ikoe oega.
Ø Nasib (arab): begdja,tjilaka,pepesten ing
lelakon
Ø Kedep (kawi) : I oet.an disoengkemi,dioermati,
II teloek, noengkoel ktj.; idep
Ø Sipat IV (arab): kaanan: oet wataking Allah
Ø Kodrat (arab) pangoewasa ;ktj. Kodrat
Ø Wiradat (arab) : karep, di-i : disrani.
2) permainan bentuk kata
Dalam puisi ini banyak menggunakan permainan bentuk katanya antara
lain:
Nalika nguncit kedheping mripat
Ooo…..birokrat….teknokrat…..otokrat……
Nyidat sipat
Ing ngendi kidunge jihad??
Yen jirih ing mblabar kawat
Wesi-wesi garing keparat!!!
Kodrta nempil wiradat
Selain banyak menggunakan
bentuk kata seperti tersebut diatas dalam puisi ini juga banyak menggunakan
bahasa-bahasa kias.
3) permainan bunyi atau persajakan
Permainan bunyi ataua persajakan dalam puisi ini banyak menggunakan
guru lagu misalnya bait pertama berakhiran (i), kemudian bait kedua (a) dan
bait ketiga (u) dan sebagainya.
b.
gaya
bahasa
Ø nalika gulu ngulu lelakkon : kiasan
Ø nalika driji natah nasib : kiasan
Ø mloroti rumpile jurang : kiasan
Ø mbrangkangi cerunge gunung : kiasan
Ø nyasak alas sesak bundhas : kiasan
Ø mburu rase kepethuk macan : kiasan
Ø adol gedhe kulak lendheyan : kiasan
No comments:
Post a Comment